Boekpraat.nl
Henk Hagenberg - mijn beste boeken, samengevat
 

 

Tijdvak en plaats Arnolfini paneel

   

   

 

 

1433: Gil Eanes  navigator in dienst van Hendrik de Zeevaarder rondt Kaap Bajaros:  start van de grote Portugese
exploraties.

 

 
 1436: Filippo Brunelleschi's koepel voltooid.
 
 

Het rijk van Philips de Goede

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Het tijdvak rond 1434 werd door Johan Huizinga memorabel gekenschetst als ‘Herfsttij der Middeleeuwen’.
De samenleving was feodaal, oorlog en vrede werden  bepaald door dynastieke belangen. De honderdjarige oorlog tussen de koningshuizen Valois en Plantagenet had de Franse bevolking gehalveerd.
De in 1431 wegens hekserij door de Engelsen verbrandde Jeanne d’Arc was er echter in geslaagd om, samen met de door haar gekroonde koning Charles VII, de familievete een nationaal élan te geven en in 1453 , tevens het jaar van de val van Constantinopel,  zouden de Engelsen al hun bezittingen op het continent kwijtraken, met uitzondering van Calais.

Het Grote schisma, met pausen in Rome en Avignon, was beëindigd;  de Roomse kerk was nog  ongebroken ondanks de kritiek op simonie en aflaathandel en de trend naar persoonlijke devotie van John Wycliffe in Engeland, Jan Hus in Bohemen en Geert Grote en Thomas à Kempis in de Hanze steden Deventer en Zwolle.
Het was een tijd van felle emoties, hongernoden, publieke wreedheid, uitdagende rijdom, bijgeloof en ongeletterdheid.
Copernicus, Galileo, Luther en Columbus waren nog niet geboren.
Toch hing kentering in de lucht.
De productiviteit van de landbouw was sterk verhoogd door het  drieslagstelsel. Andere vernieuwingen waren het kompas, geslepen brillenglazen, doelmatiger hijswerktuigen, de schroevendraaier, dubbel boekhouden, het uurwerk met veer, de gravure", de spinet en vanaf 1450, de boekdrukkunst met losse letters door Johannes Gutenberg.
En Europa groeide.
Polen, Scandinavië, de Baltische staten waren Rooms gekerstend. De reconquista van Spanje was vrijwel voltooid. De Portugees Gil Eanes rondde in 1434 Kaap Bojados als begin van het tijdperk van exploratie. De Hanze verbond alle steden rondom de Oostzee met Noord Duitsland, Engeland en de Nederlanden. Venetië begon weliswaar na de val van Constantinopel aan een langzame neergang, maar in de Italiaanse stadsstaten Florence, Genua, Milaan en Lucca floreerde  de vroeg-Renaissance: voor het eerst werden de geschriften van Vitruvius en de talloze Romeinse monumenten met een technisch oog bestudeerd. In 1436  overtrof Filippo Bruneleschi het Pantheon van Hadrianus uit 125 AD. met zijn enorme koepel op de Florentijnse dom. Tevens formuleerde hij het één-punts perspectief: nog steeds hèt visuele kenmerk voor de nieuwe tijd.

Bourgondië
.
De eerste hertog Filips de Stoute (1342-1404) was de jongere zoon van de Franse koning van het huis Valois. Hij huwde met de dochter van de graaf van Vlaanderen en verwierf zo de rijke steden Gent, Mechelen, Yperen en Brugge. Zijn kleinzoon, hertog Filips de Goede (1396-1467) wist, na de moord op zijn vader in 1419, tijdens zijn lange regeerperiode tal van gewesten te verzamelen door middel van huwelijk, erfenis of afkoop: in 1430 Brabant en Limburg, in 1433 Holland, Zeeland en Henegouwen (na afstand door Jacoba van Beieren) en in 1443 het hertogdom Luxemburg. Het huidige Noord Frankrijk (Artesië en Picardië) behoorden ook tot het hertogdom. Zo naderde Bourgondië  het toppunt van zijn economische en financiële macht. Strategische zwakte was echter de tweeding tussen Vlaanderen en het erfland Bourgondië door de Lotharingse corridor.  
Bestuurlijk werd een begin gemaakt met het samensmeden van alle losse territoria tot een samenhangend geheel (wat later de 17 provinciën zouden worden) door invoering van een centrale munt, rekenkamer en hofraad.
Philips de Goede was opvliegend en listig, vervuld van romantische ridder idealen en de hoogmoed van de aristocratie.  De orde van het Gulden Vlies werd gesticht  uit ’liefde voor het ridderdom en ter verdediging van het geloof’. Het leven aan het hof werd gekenmerkt door banketten, toernooien en ceremonies. Er heerste een strikt formele etiquette met veel pracht en praal. De mode was bijna decadent verfijnd met (door de kerk verboden) puntschoenen, vrouwen met hoog opgeschoren voorhoofd, kleurrijke en kostbare stoffen, overal edelstenen.
De hertog zelf was altijd zwart gekleed als  eerbetoon aan zijn vermoorde vader. 

Volgende pagina: Vlaamse primitieven en tijdgenoten

Charles VII
le Victorieux, onterfd door zijn vader maar gekroond door Jeanne'Arc in 1422. Wint de slag van Castillon in 1453 tegen de Engelse en daarmee de honderd jarige oorlog
Jean Fouquet 1455 

  

Filips de Goede (1396 Dijon- 1467 Brugge) Rogier van de Weyden 1450 

 
 Rogier van der Weyden, Chroniques de Hainaut 1448; links hertog Philips, toonbeeld van adelijke elegantie. Naast hem zijn zoon Karel de Stoute.
De knielende chroniqueur is
Georges
Chastellain.